Muhasebe Sözlüğü

Türkiye muhasebe uygulamalarında kullanılan teknik terim ve kavramların kapsamlı açıklamalı sözlüğü. TFRS, VUK, maliyet ve yönetim muhasebesi terminolojisi.

850+ terim Alfabetik düzen Son güncelleme: Temmuz 2025

A

Amortisman: Maddi duran varlıkların ekonomik ömürleri boyunca sistematik biçimde gider olarak kaydedilmesi işlemi. VUK kapsamında normal amortisman veya hızlandırılmış amortisman yöntemiyle uygulanabilir. TFRS/TMS 16'da ise faydalı ömür ve kalıntı değer kavramlarına dayanan daha esnek bir yaklaşım benimsenmiştir. → Maliyet Muhasebesi
Aktif (Varlık): İşletmenin kontrolünde bulunan ve gelecekte ekonomik fayda sağlaması beklenen kaynaklar bütünü. TFRS Kavramsal Çerçevesi'ne göre varlık; geçmiş olayların sonucu olarak ortaya çıkan ve işletmenin kontrolündeki ekonomik kaynak olarak tanımlanır. Dönen varlıklar ve duran varlıklar olarak sınıflandırılır.
Alacak Hesabı (Ticari Alacaklar): Mal veya hizmet satışından doğan ve henüz tahsil edilmemiş tutarlar. TMS 32 ve TFRS 9 kapsamında finansal araç olarak sınıflandırılır; TFRS 9 uygulamasında beklenen kredi zararı (ECL) modeline göre değer düşüklüğü testi yapılması zorunludur.
Asgari Kira Ödemeleri: TFRS 16 öncesi TMS 17 döneminde kullanılan kavram. Kiralama sözleşmesi boyunca yapılması zorunlu kira ödemelerinin toplamı. TFRS 16 ile birlikte bu kavramın yerini "kira ödemeleri" almış ve kiracı muhasebesi köklü biçimde değişmiştir. → TFRS 16
Acil Karşılık: Tutarı ve/veya zamanlaması belirsiz olan yükümlülükler için ayrılan bilanço kalemi. TMS 37 kapsamında; karşılık ayrılabilmesi için mevcut yükümlülük bulunmalı, kaynakların çıkışı muhtemel olmalı ve tutar güvenilir biçimde tahmin edilebilmelidir.

B

Bilanço (Finansal Durum Tablosu): Belirli bir tarih itibarıyla işletmenin varlıkları, yükümlülükleri ve öz kaynaklarını gösteren temel finansal tablo. TMS 1'de "Finansal Durum Tablosu" adıyla anılmaktadır. Varlıklar = Yükümlülükler + Öz Kaynak temel denklemi üzerine inşa edilmiştir. → Metodoloji
Beklenen Kredi Zararı (BKZ / ECL): TFRS 9 kapsamında finansal varlıkların değer düşüklüğü hesaplanmasında kullanılan ileriye dönük model. Geçmiş verilere değil, olasılıklı gelecek senaryolarına dayanan bu yaklaşım, TMS 39'un geriye dönük "gerçekleşmiş zarar" modelinin yerini almıştır. → TFRS 9
Büyük Defter (Esas Defter): Yevmiye defteri kayıtlarının ilgili hesap bazında sınıflandırıldığı ve bakiye hesabının yapıldığı defter. VUK'ta tutulması zorunlu yasal defterler arasında yer almaktadır. Dijital muhasebe ortamında ERP sistemlerinin ana modüllerinden birini oluşturur. → Dijital Muhasebe
Borç (Yükümlülük): Geçmiş olaylardan doğan ve ödenmesi işletmenin ekonomik kaynaklarının çıkışına yol açacak mevcut yükümlülükler. Kısa vadeli ve uzun vadeli yükümlülükler olarak sınıflandırılır; TFRS'de koşullu yükümlülükler bilanço dışında dipnotlarda açıklanır.

C — Ç

Cari Oran: Kısa vadeli yükümlülüklerin kısa vadeli varlıklarla karşılanabilme kapasitesini ölçen likidite oranı. Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yükümlülükler formülüyle hesaplanır. Genel kabul görmüş eşik değer 2:1 olmakla birlikte, sektörel normlar önemli farklılıklar gösterir.
Çift Taraflı Kayıt (Çift Taraflılık İlkesi): Her ekonomik işlemin en az iki hesabı eşit tutarlarla etkilediği ve toplam borç kayıtlarının toplam alacak kayıtlarına eşit olduğu temel muhasebe ilkesi. Luca Pacioli'nin 1494 yılında sistematize ettiği bu ilke, modern muhasebenin temel taşını oluşturmaktadır.

D — E

Değer Düşüklüğü: Bir varlığın defter değerinin geri kazanılabilir tutarını aşması durumunda kaydedilen değer azalışı. TMS 36, maddi ve maddi olmayan duran varlıklar için değer düşüklüğü testi yapılmasını; TMS 2, stokların net gerçekleşebilir değerle ölçülmesini zorunlu kılmaktadır. → TMS 36
Dönemsellik İlkesi: İşletmenin ekonomik ömrünün belirli eşit zaman dilimlerine bölündüğü ve her dönem için ayrı finansal tabloların düzenlendiği temel muhasebe varsayımı. Türkiye'de standart hesap dönemi 1 Ocak–31 Aralık arasındaki takvim yılıdır; özel hesap dönemi Maliye Bakanlığı iznine tabidir.
Enflasyon Düzeltmesi (Paranın Satın Alma Gücü Düzeltmesi): Yüksek enflasyon ortamında tarihsel maliyet ile ölçülen finansal tablolardaki değerlerin, paranın değer kaybını yansıtmak amacıyla belirli katsayılarla güncellenmesi işlemi. VUK Mükerrer Madde 298 ve TFRS kapsamında TMS 29 hükümleri çerçevesinde uygulanır. → Enflasyon Muhasebesi
Ertelenmiş Vergi: TFRS ve VUK arasındaki geçici farklardan doğan vergi etkilerinin finansal tablolara yansıtılması. TMS 12 kapsamında; gelecekte ek vergi ödemesine yol açacak geçici farklar ertelenmiş vergi yükümlülüğü, vergi tasarrufuna yol açacaklar ise ertelenmiş vergi varlığı olarak kaydedilir. → Vergi Uyumu

F — G

Faaliyet Karı (EBIT): Faiz ve vergi öncesi kazanç. İşletmenin temel faaliyetlerinden elde ettiği performansı, finansman yapısından ve vergi rejiminden bağımsız biçimde ölçen gösterge. EBITDA hesaplamasında amortismanlar bu değere eklenir.
FIFO (İlk Giren İlk Çıkar): Stok maliyetleme yönteminde en önce satın alınan veya üretilen stokların en önce satıldığının varsayıldığı yöntem. TMS 2 kapsamında izin verilen iki temel stok maliyet yönteminden biri (diğeri ağırlıklı ortalama). LIFO yöntemi TFRS kapsamında kabul edilmemektedir. → Maliyet Muhasebesi
Gerçeğe Uygun Değer (GUD): Ölçüm tarihinde bilgili ve istekli taraflar arasında gerçekleşecek olağan bir piyasa işleminde bir varlığın satılacağı veya bir yükümlülüğün devredileceği fiyat. TFRS 13 kapsamında GUD ölçümü; üç hiyerarşik veri düzeyi (Düzey 1: kotasyonlar, Düzey 2: gözlemlenebilir girdi, Düzey 3: model) üzerine kurulmuştur. → Değerleme Esasları
Gelir Tablosu (Kar veya Zarar Tablosu): Belirli bir dönemdeki gelir ve giderleri gösteren temel finansal tablo. TMS 1 kapsamında "Kar veya Zarar ve Diğer Kapsamlı Gelir Tablosu" olarak sunulabilir; tek tablo veya iki ayrı tablo formatı tercihine göre düzenlenir.

H — İ

Hasılat: İşletmenin olağan faaliyetleri çerçevesinde gerçekleştirilen mal satışları, hizmet sunumları veya diğer faaliyetlerden elde edilen ekonomik fayda artışı. TFRS 15 kapsamında beş adımlı modele göre kaydedilir; bu modelde hasılat ancak performans yükümlülüğünün yerine getirilmesiyle birlikte tanınır. → TFRS 15
İhtiyatlılık İlkesi: Belirsizlik koşullarında muhasebe kararı alınırken varlık ve gelirlerin olduğundan fazla, yükümlülük ve giderlerin ise olduğundan az gösterilmemesi için gereken ölçülülük. TFRS Kavramsal Çerçevesi'nin 2018 revizyonunda ihtiyatlılık, "tarafsızlık" nitelik unsurunun bir bileşeni olarak yeniden tanımlanmıştır.
İşletmenin Sürekliliği Varsayımı: Finansal tabloların, işletmenin öngörülebilir gelecekte faaliyetlerini sürdüreceği varsayımıyla hazırlandığı temel muhasebe ilkesi. Süreklilik varsayımının geçerliliğinde şüphe oluşması halinde TMS 1, bu durumun finansal tablolarda açıklanmasını zorunlu kılar.

K

Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG): Muhasebe açısından gider olarak kayıtlara alındığı hâlde VUK/KVK kapsamında vergi matrahından indirilemeyen gider kalemleri. Binek otomobil giderlerinin bir kısmı, cezalar, örtülü kazanç transferleri ve bazı bağış/yardımlar bu kategoriye girer. → Vergi Uyumu
Konsolidasyon: Bir ana ortaklık ile bağlı ortaklıklarının finansal tablolarının, grubu tek bir ekonomik birim olarak gösteren birleşik tablolar şekline dönüştürülmesi işlemi. TFRS 10 konsolidasyonun temel standardıdır; iç grup işlemleri ve bakiyeler tam konsolidasyonda elimine edilir.
KOBİ TFRS: Kamuya hesap verme yükümlülüğü bulunmayan küçük ve orta büyüklükteki işletmeler için IASB tarafından geliştirilmiş ve KGK tarafından uyarlanmış basitleştirilmiş standart seti. Tam TFRS'ye kıyasla daha az açıklama gerektirmekte ve bazı muhasebe politikası seçeneklerini sınırlamaktadır.

M — N

Maliyet Muhasebesi: Üretim maliyetlerinin toplanması, sınıflandırılması, dağıtılması ve raporlanmasıyla ilgilenen muhasebe dalı. Direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderleri başlıca maliyet unsurlarını oluşturur. İş emri, safha ve faaliyet tabanlı maliyetleme (ABC) başlıca maliyet sistemleri arasında yer alır. → Maliyet Muhasebesi
Mizan: Tüm hesapların borç ve alacak toplamlarını ve kalan bakiyelerini gösteren kontrol aracı. Kayıt hatalarını tespit etmek için dönem içinde ham mizan, düzeltme kayıtları sonrasında düzeltilmiş mizan, kapatma kayıtlarından sonra ise kapanış mizanı düzenlenir.
Nakit Akış Tablosu: Bir hesap döneminde işletme içindeki nakit hareketlerini; işletme, yatırım ve finansman faaliyetleri bazında gösteren tablo. TMS 7 kapsamında zorunlu finansal tablolar arasında yer alır. Nakit akış tablosu, tahakkuk esaslı gelir tablosunu tamamlayan kritik bir likidite analiz aracıdır. → Metodoloji

O — P — R

Öz Kaynak: Toplam varlıklardan toplam yükümlülüklerin düşülmesinden kalan kalıntı pay. Sermaye, yedekler, geçmiş yıl karları ve dönem net karından oluşur. TFRS Kavramsal Çerçevesi'nde öz kaynak, artık pay sahibinin varlıklar üzerindeki hakkı olarak tanımlanmaktadır.
Performans Yükümlülüğü: TFRS 15 kapsamında hasılat modelinin merkezinde yer alan kavram. Müşteriye belirli bir mal veya hizmet ya da bir dizi ayrı mal/hizmet transfer etme taahhüdü. Hasılat, yalnızca performans yükümlülüğü yerine getirildiğinde veya getirilirken tanınır. → TFRS 15
Reeskont: Vadeli alacak ve borç senetlerinin bilanço tarihi itibarıyla bugünkü değerine indirgenmesi işlemi. VUK'a göre reeskont uygulaması ticari işletmeler için zorunlu değil ihtiyari niteliktedir; TFRS kapsamında ise etkin faiz yöntemi ve itfa edilmiş maliyet konseptinin bir parçasıdır.

S — T

Standart Maliyet: Üretim süreçleri için önceden belirlenen hedef maliyetler. Fiili maliyetlerle karşılaştırılarak sapma analizi yapılmasına olanak tanır. Direkt ilk madde, direkt işçilik ve genel üretim gideri sapmalarının ayrıştırılması, yönetim kontrolü ve performans değerlendirmesi açısından kritik önem taşır. → Maliyet Muhasebesi
Şerefiye (Goodwill): İşletme birleşmelerinde ödenen bedelin edinilen net tanımlanabilir varlıkların gerçeğe uygun değerini aşan kısmı. TFRS 3 kapsamında şerefiye itfa edilmez; bunun yerine en az yılda bir kez TMS 36 uyarınca değer düşüklüğü testine tabi tutulur.
Tahakkuk Esası: Gelir ve giderlerin nakit hareketlerinden bağımsız olarak, ekonomik olayların gerçekleştiği dönemde kaydedilmesi ilkesi. Türkiye'de ticari işletmeler için zorunludur. Eşleştirme ilkesiyle birlikte uygulanarak dönemin gerçek finansal performansını yansıtmayı hedefler. → Metodoloji
TFRS (Türkiye Finansal Raporlama Standartları): KGK tarafından UFRS temel alınarak uyarlanan ve Türkiye'de belirli işletmeler için zorunlu kılınan finansal raporlama standartları seti. TFRS, TMS, TFRYK ve TMYK yorumlarından oluşan bütünleşik bir çerçevedir. → TFRS Rehberi

U — Ü — V — Y — Z

Uygulanabilir Standart: Belirli bir işlem veya koşul için doğrudan uygulanabilir TFRS standardı veya standardın ilgili bölümü. TMS 8, uygulanabilir standardın bulunmadığı durumlarda yönetimin muhasebe politikası geliştirme sürecinde başvuracağı hiyerarşiyi belirler.
Vergi Matrahı: Vergi hesaplamasının dayandığı tutar. Kurumlar vergisinde ticari kara kanunen kabul edilmeyen giderlerin eklenmesi ve Kurumlar Vergisi Kanunu kapsamındaki istisnaların düşülmesiyle ulaşılan mali kar, vergi matrahını oluşturur. → Vergi Uyumu
Yevmiye Defteri: İşlemlerin tarih sırasıyla ve çift taraflı kayıt ilkesine uygun biçimde ilk olarak kaydedildiği yasal defter. VUK kapsamında tutulması zorunlu olan yevmiye defteri, büyük deftere aktarım için kaynak belge niteliği taşır. Elektronik defter (e-defter) uygulamasında bu defter dijital formatta tutulmaktadır.
Yönetim Muhasebesi: İşletme yöneticilerinin planlama, kontrol ve karar alma süreçlerinde kullandığı iç raporlama ve analiz sistemi. Bütçeleme, maliyet-hacim-kâr analizi, dengeli puan kartı ve transfer fiyatlandırması başlıca yönetim muhasebesi araçları arasında yer alır. → Yönetim Muhasebesi
Zamanında Sunum: Finansal bilginin karar alıcıların ihtiyaç duydukları zamanda erişilebilir olmasını ifade eden niteliksel özellik. TFRS Kavramsal Çerçevesi'nde yararlılığı artırıcı niteliksel özellikler arasında sayılmakta; bilginin geç sunulması, olası yüksek güvenilirliğe rağmen yararlılığını düşürebilmektedir.

Sözlüğe Katkı Sağlayın

Sözlükte eksik gördüğünüz bir terim veya düzeltilmesi gereken bir tanım için iletişim formumuz aracılığıyla öneri gönderebilirsiniz. Editöryal inceleme sonrası onaylanan katkılar sözlüğe eklenecektir.